20 lipca miłośnicy gry w szachy na całym świecie obchodzą swoje coroczne święto. Międzynarodowy Dzień Szachów przypomina o powstaniu Międzynarodowej Federacji Szachowej i o tym, jak licząca ponad tysiąc lat gra wciąż potrafi łączyć ludzi niezależnie od wieku, narodowości czy poziomu umiejętności.
Skąd wzięło się to święto
Data 20 lipca nie jest przypadkowa z jednego prostego powodu – to właśnie tego dnia w 1924 roku w Paryżu powołano do życia Międzynarodową Federację Szachową, znaną pod francuskim skrótem FIDE (Fédération Internationale des Échecs). Wśród przedstawicieli piętnastu państw-założycieli znalazł się także Polak – Izaak Towbin, reprezentujący Warszawskie Towarzystwo Zwolenników Gry Szachowej, choć sam Polski Związek Szachowy powstał dopiero dwa lata później, w 1926 roku.
Inicjatywa ustanowienia dorocznego święta wyszła w 1966 roku od UNESCO, które chciało w ten sposób uhonorować rocznicę powstania FIDE. Od tamtej pory 20 lipca jest obchodzony jako Międzynarodowy Dzień Szachów w kolejnych krajach świata. Motto FIDE – łacińska sentencja „Gens una sumus”, czyli „Jesteśmy jedną rodziną” – doskonale oddaje ideę tego dnia: pokazanie, że szachownica jest miejscem spotkania ludzi z bardzo różnych kultur i tradycji.
Gra starsza niż niejedno państwo
Choć za pierwszy oficjalny mecz o mistrzostwo świata w szachach uznaje się pojedynek Wilhelma Steinitza z urodzonym w Lublinie Janem Hermanem Zukertortem, rozegrany w 1886 roku, sama gra ma znacznie starszy rodowód. Jej korzenie sięgają najprawdopodobniej Indii i sięgają czasów sprzed ponad tysiąca lat. Stamtąd szachy trafiły do Persji, później rozpowszechniły się wśród Arabów, a do Europy dotarły w okresie średniowiecza, ewoluując przez wieki do współczesnej formy zasad.
Współcześnie FIDE zrzesza narodowe federacje szachowe z ponad dwustu krajów i terytoriów, co czyni tę dyscyplinę jedną z najbardziej umiędzynarodowionych gier na świecie. Siedziba organizacji mieści się w szwajcarskiej Lozannie, a do jej głównych zadań należy ustalanie zasad gry, prowadzenie oficjalnego rankingu zawodników, przyznawanie tytułów szachowych, w tym tytułu arcymistrza, oraz organizacja najważniejszych imprez, takich jak indywidualne mistrzostwa świata czy rozgrywana co dwa lata Olimpiada Szachowa.
Kto dziś rządzi na szachownicy
Od 2018 roku funkcję prezydenta FIDE pełni Arkadij Dworkowicz, wcześniej wicepremier Rosji. Tytuł mistrza świata w szachach klasycznych należy natomiast do osiemnastoletniego wówczas Hindusa Dommaraju Gukesha, który w grudniu 2024 roku w Singapurze pokonał broniącego tytułu Chińczyka Ding Lirena wynikiem 7,5 do 6,5, stając się najmłodszym niekwestionowanym mistrzem świata w historii. Kolejny mecz o koronę zaplanowano na 2026 rok – rywala Gukesha wyłoni Turniej Kandydatów.
Jak świętuje się ten dzień w Polsce
W Polsce Międzynarodowy Dzień Szachów od lat obchodzony jest za sprawą turniejów organizowanych przez kluby, domy kultury i szkoły w całym kraju. Polski Związek Szachowy, powstały w 1926 roku, prowadzi kalendarz imprez obejmujący rozgrywki dla dzieci, młodzieży i dorosłych, a lipiec tradycyjnie obfituje w wydarzenia szachowe – w tym roku w kalendarzu znalazły się między innymi Poznan Summer Chess Festival, rozgrywany w dniach 18–26 lipca, oraz Międzynarodowy Festiwal Szachowy imienia Lecha Kaczyńskiego w Bydgoszczy, zaplanowany na 22–26 lipca.
Szachy w Polsce funkcjonują nie tylko jako sport wyczynowy, ale i narzędzie edukacyjne – związek prowadzi programy popularyzujące grę w szkołach oraz projekty skierowane do osób z niepełnosprawnościami, wykorzystujące szachy w rehabilitacji i terapii.
Dlaczego warto grać w szachy
Popularnonaukowe opracowania na temat szachów podkreślają, że regularna gra sprzyja rozwijaniu koncentracji, pamięci oraz zdolności planowania i przewidywania konsekwencji własnych decyzji. To właśnie te walory sprawiają, że szachy od dekad wykorzystywane są w edukacji jako narzędzie kształtujące logiczne myślenie u dzieci i młodzieży, a jednocześnie pozostają rozrywką dostępną dla osób w każdym wieku – od najmłodszych adeptów po seniorów.
Międzynarodowy Dzień Szachów to więc nie tylko okazja do wspomnienia stuletniej z okładem historii FIDE, ale też przypomnienie, że gra w drewniane figurki na szachownicy wciąż potrafi przyciągać nowych entuzjastów na całym świecie – od lokalnych klubów po wielkie turnieje transmitowane online dla milionów kibiców.
Źródła: B2BData.pl Agencja Informacyjna
