Dziś, w piątek 23 października 2026 roku, chemicy, nauczyciele i uczniowie w wielu krajach obchodzą Dzień Mola. W języku angielskim to samo słowo oznacza zarówno jednostkę miary liczności materii, jak i ryjącego pod ziemią kreta. Stąd żarty, plakaty ze zwierzakiem w fartuchu laboratoryjnym i szkolne konkursy. W języku polskim mol i kret nie mają ze sobą nic wspólnego, ale pretekst do przyjrzenia się obu bohaterom pozostaje.
Godzina 6:02 i data 10/23
Święto trwa w nietypowych godzinach: od 6:02 rano do 18:02 w dniu 23 października. Zapis „6:02 10/23” odwołuje się do przybliżonej wartości stałej Avogadra, czyli 6,02 razy 10 do potęgi 23. Klucz działa jednak tylko w amerykańskim zapisie daty, w którym najpierw podaje się miesiąc, a potem dzień. W polskim zapisie 23.10 zagadka nie byłaby czytelna, dlatego obchody mają charakter przede wszystkim anglosaski.
Czym właściwie jest mol
Mol to jedna z siedmiu podstawowych jednostek układu SI. Według Głównego Urzędu Miar od 20 maja 2019 roku jeden mol zawiera dokładnie 6,02214076 razy 10 do potęgi 23 elementarnych obiektów. Obiektem takim może być atom, cząsteczka, jon, elektron lub inna cząstka. Wcześniej mol powiązany był z liczbą atomów zawartych w 0,012 kilograma węgla 12.
Najprościej myśleć o molu jak o parze, tuzinie czy kopie: to po prostu nazwa określonej liczby sztuk. Różnica polega na skali, bo liczba ta jest ogromna, a chemicy mają do czynienia z cząstkami zbyt małymi, by liczyć je pojedynczo. Dzięki molowi można przeliczać odważoną masę substancji na liczbę jej cząstek. Liczba Avogadra upamiętnia włoskiego uczonego Amedea Avogadra, urodzonego w Turynie prawnika, który zmarł w 1856 roku.
Skąd wzięło się to święto
Pomysł wywodzi się ze szkolnej praktyki. Nauczycielka Margaret Christoph opisała swoje doświadczenia z obchodami w artykule opublikowanym w czasopiśmie „The Science Teacher” w latach 80. XX wieku. Zainspirował się nim Maurice Oehler, nauczyciel chemii z liceum w Prairie du Chien w stanie Wisconsin, który 15 maja 1991 roku założył National Mole Day Foundation. Dziś Dzień Mola obchodzi się w szkołach w Stanach Zjednoczonych, Republice Południowej Afryki, Australii i Kanadzie. Ma zachęcać uczniów do chemii przez zabawę, a nie przez same wzory. Amerykańskie Towarzystwo Chemiczne organizuje ponadto Narodowy Tydzień Chemii, który przypada na tydzień od niedzieli do soboty obejmujący 23 października, więc Dzień Mola jest jego stałym elementem.
A co z kretem?
Kret europejski (Talpa europaea) należy do rodziny kretowatych. Jest dobrze przystosowany do życia pod ziemią: jego ciało ma zwykle do 17 centymetrów długości, ogon około 3 centymetrów, a masa mieści się w przedziale od 70 do 120 gramów. Popularne przekonanie, że kret jest ślepy, nie znajduje pełnego potwierdzenia w badaniach. Wykazano u niego widzenie dzienne, a w oczach znaleziono dwa rodzaje opsyn czopkowych, choć ich funkcja jest nadal badana. Gatunek ma w skali światowej status najmniejszego zagrożenia według Międzynarodowej Unii Ochrony Przyrody.
W Polsce kret jest objęty ochroną częściową. Wynika to z rozporządzenia ministra środowiska w sprawie ochrony gatunkowej zwierząt z 16 grudnia 2016 roku, którego jednolity tekst ogłoszono w 2022 roku. Zakaz dotyczy m.in. umyślnego zabijania, okaleczania i chwytania oraz umyślnego płoszenia. Obejmuje jednak tylko osobniki znajdujące się poza terenem ogrodów, upraw ogrodniczych, szkółek leśnych, trawiastych lotnisk, ziemnych konstrukcji hydrotechnicznych oraz obiektów sportowych. Przed podjęciem działań warto sprawdzić aktualne brzmienie przepisów.
Wspólny mianownik: nauka bez nudy
Mol i kret łączy zatem wyłącznie angielska gra słów. Dzień Mola pokazuje jednak, że żart językowy może być wygodnym wstępem do poważnych zagadnień: definicji jednostek, skali świata cząstek i sposobu, w jaki nauka porządkuje to, czego nie widać gołym okiem.
Źródła: B2BData.pl Agencja Informacyjna
