6 stycznia to wyjątkowy dzień w kalendarzu kulinarnym i naukowym. Dzień Fasoli nie tylko celebruje wartości odżywcze tego popularnego warzywa, ale również oddaje hołd człowiekowi, którego eksperymenty z roślinami strączkowymi stworzyły fundamenty współczesnej genetyki.
Data nieprzypadkowa
Wybór 6 stycznia jako Dnia Fasoli ma głębokie znaczenie historyczne. Tego dnia w 1884 roku zmarł Gregor Mendel, austriacki przyrodnik i zakonnik, którego badania przeprowadzone na grochu zwyczajnym pozwoliły odkryć podstawowe prawa dziedziczenia cech przez organizmy. Jego pionierskie prace, opublikowane w 1866 roku w dziele „Badania nad mieszańcami roślin”, stały się fundamentem współczesnej genetyki.
Mendel wybierał do swoich eksperymentów rośliny o wyraźnie rozpoznawalnych cechach – obserwował wysokość roślin, kolor nasion i kształt strąków. Pracował na ogromnych próbach, liczących nawet około 30 tysięcy osobników. Jego metodyczne podejście i matematyczna precyzja pozwoliły sformułować prawa, które dziś znane są jako prawa Mendla.
Uprawa fasoli w Polsce
Fasola stanowi istotny element polskiego rolnictwa. Według danych branżowych, w 2025 roku powierzchnia uprawy fasoli w Polsce wyniosła około 35,5 tysiąca hektarów. To nieznaczny spadek w porównaniu z rokiem poprzednim – obszar zmniejszył się o 127 hektarów. Mimo to areał pozostaje na wysokim poziomie, co świadczy o stałym zainteresowaniu tym gatunkiem warzyw.
Szczególne miejsce w polskiej produkcji zajmuje fasola „Piękny Jaś”, uprawiana głównie w Małopolsce. Według informacji z oficjalnego portalu Urzędu Marszałkowskiego Województwa Małopolskiego, ta odmiana rośnie na około 600 hektarach w Dolinie Dunajca – od Gródka, przez Czchów, Zakliczyn, Pleśną po Wojnicz. Zajmuje się jej uprawą około 2,5 tysiąca rolników małopolskich.
Wartości odżywcze i zdrowotne
Fasola to wyjątkowo wartościowy produkt pod względem odżywczym. Jest bogatym źródłem białka roślinnego – w 100 gramach fasoli znajduje się około 22-24 procent białka. To więcej niż w mięsie, które zawiera około 12-13 procent tego składnika.
Warzywo to dostarcza także licznych witamin z grupy B, szczególnie witaminy B1 oraz kwasu foliowego. Zawiera również witaminy A, C, E i K. Pod względem składników mineralnych fasola jest źródłem potasu, magnezu, wapnia, żelaza, cynku, manganu i miedzi.
Szczególnie cenna jest zawartość błonnika pokarmowego. W 100 gramach gotowanej czerwonej fasoli znajduje się ponad 15 gramów błonnika, który wspomaga prawidłowe funkcjonowanie układu pokarmowego. Fasola charakteryzuje się również niskim indeksem glikemicznym, wynoszącym około 25-35, co czyni ją odpowiednim produktem dla osób z cukrzycą typu 2 oraz insulinoopornością.
Badania naukowe wykazały, że regularne spożywanie fasoli może przyczyniać się do obniżenia poziomu cholesterolu LDL oraz zwiększenia poziomu cholesterolu HDL. Według źródeł brytyjskich, spożywanie jednej filiżanki gotowanej fasoli dziennie pozwala obniżyć cholesterol o około 12 procent.
Rola w genetyce
Gregor Mendel prowadził swoje obserwacje w ogrodzie przyklasztornym w Brnie, pracując z grochem zwyczajnym oraz fasolą. Jego metodyczne podejście do eksperymentów, precyzyjne zapisywanie wyników oraz zastosowanie analizy matematycznej pozwoliły odkryć, że dziedziczenie cech nie jest przypadkowe, lecz odbywa się zgodnie z określonymi prawidłowościami.
Choć praca Mendla została opublikowana w 1866 roku, jej znaczenie zostało docenione dopiero w 1900 roku, gdy Hugo de Vries, Carl Correns oraz Erich Tschermak niezależnie potwierdzili jego wyniki. Od tego momentu odkrycia czeskiego zakonnika stały się fundamentem współczesnej nauki o dziedziczności.
Różnorodność odmian
Na całym świecie uprawia się około 400 gatunków fasoli. W Polsce najpopularniejsze są fasola biała, czerwona, „Piękny Jaś” oraz fasolka szparagowa. W ostatnich latach rośnie również popularność odmian azjatyckich, takich jak fasola mung, adzuki czy edamame.
- Fasola adzuki wyróżnia się właściwościami przeciwutleniającymi i wysoką zawartością białka.
- Fasola czarna, popularna w Ameryce Łacińskiej, jest bogata w żelazo i magnez, a badania naukowe wskazują, że zawiera największą ilość antyoksydantów, które spowalniają wzrost komórek rakowych.
- Fasolka mung, zwana także „złotą fasolą”, jest ceniona w kuchni azjatyckiej ze względu na bogactwo składników odżywczych.
Zastosowanie kulinarne
Fasola znajduje szerokie zastosowanie w kuchni na całym świecie. W Polsce najpopularniejsze są zupa fasolowa oraz fasolka po bretońsku. W kuchni meksykańskiej stanowi podstawę takich dań jak chili con carne, burrito czy gordita. W Brazylii przygotowuje się z niej gęsty gulasz zwany feijoada, a w kuchni hinduskiej używa się jej do przyrządzania rajma dal.
Fasola świetnie sprawdza się również jako składnik sałatek, past kanapkowych, a nawet ciast i deserów. W ostatnich latach popularne stały się brownie z fasoli, które stanowią zdrowszą alternatywę dla tradycyjnych wypieków.
Wskazówki dotyczące przygotowania
Aby zmaksymalizować wartości odżywcze fasoli i zminimalizować niepożądane efekty, warto przestrzegać kilku zasad. Suszoną fasolę należy moczyć przez kilka godzin lub przez całą noc przed gotowaniem. Taki zabieg zmniejsza zawartość substancji antyodżywczych, w tym kwasu fitynowego oraz inhibitorów proteaz.
Fasolę należy gotować bez przykrycia, aby mogły ulotnić się szkodliwe związki. Sól warto dodawać dopiero pod koniec gotowania – wcześniejsze posolenie może utrudnić zmiękczenie ziaren. Aby przyspieszyć proces gotowania, można dodać do wody szczyptę sody oczyszczonej.
Dodatek ziół i przypraw, takich jak cząber, kminek czy majeranek, może pomóc w redukcji niepożądanych efektów trawiennych, takich jak wzdęcia.
Źródła: B2BData.pl Agencja Informacyjna
