Każdego 14 marca miliony ludzi na całym globie sięgają po kalkulator, torty z grecką literą na wierzchu i matematyczne zadania – wszystko po to, by uczcić liczbę, która towarzyszy nauce od ponad dwóch tysięcy lat. Międzynarodowy Dzień Liczby π to jedno z najbardziej oryginalnych świąt naukowych, a w 2026 roku polskie uczelnie udowodniły, że matematyka potrafi wypełnić sale po brzegi.
Skąd się wziął 14 marca?
Odpowiedź leży w sposobie zapisu daty. W formacie stosowanym w Stanach Zjednoczonych 14 marca oznacza się jako 3.14 – dokładnie tak, jak zaczyna się dziesiętny rozwinięcie liczby π. Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego przypomina, że pierwsze obchody miały miejsce w 1988 roku w muzeum nauki Exploratorium w San Francisco z inicjatywy amerykańskiego fizyka Larry’ego Shawa. Z lokalnej ciekawostki inicjatywa urosła do rangi globalnego święta, a od 2020 roku UNESCO oficjalnie ogłosiło 14 marca Międzynarodowym Dniem Matematyki.
Warto też odnotować, że data ta ma wymiar symboliczny w historii nauki z jeszcze jednego powodu: 14 marca 1879 roku urodził się Albert Einstein, a w tym samym dniu w 2018 roku odszedł Stephen Hawking.
Liczba stara jak koło
Liczba π wyraża stosunek obwodu koła do długości jego średnicy – pojęcie tak fundamentalne, że matematycy zajmowali się nią od zarania cywilizacji. Pierwsze przybliżenie tej stałej zawdzięczamy Sumerom jako konstruktorom koła, zaś Egipcjanie określali ją jako (16/9)², co daje wartość zbliżoną do 3,1605. Przełom nastąpił w III wieku p.n.e., gdy Archimedes z Syrakuz obliczył π z dokładnością do dwóch miejsc po przecinku – wynik imponujący jak na możliwości starożytności.
Współczesne obliczenia poszły znacznie dalej. W 2010 roku francuski informatyk Fabrice Bellard, korzystając z domowego komputera, wyznaczył wartość π do prawie 2,7 biliona miejsc po przecinku. Jak podaje Uniwersytet Gdański, w 2025 roku zespół StorageReview ustanowił nowy rekord świata, obliczając 314 bilionów miejsc po przecinku. Choć NASA do większości obliczeń kosmicznych potrzebuje zaledwie 15 cyfr po przecinku, matematycy nie zamierzają się zatrzymywać.
Polska nauka świętuje
W 2026 roku Dzień Liczby Pi był okazją do szeregu wydarzeń popularnonaukowych na polskich uczelniach. W Akademii Górniczo-Hutniczej w Krakowie 13 marca odbyło się wydarzenie skierowane do uczniów szkół średnich i starszych klas podstawowych. Zgodnie z zapowiedzią AGH, uczestnicy mogli odkryć matematyczne piękno, odbyć podróż po świecie fizyki i przekonać się, że chemia to przede wszystkim spektakularne zjawiska – wszystko w duchu łączenia nauki z zabawą i z konkursami z nagrodami.
Na Wydziale Matematyki, Fizyki i Informatyki Uniwersytetu Gdańskiego już 11 marca sale wykładowe pękały w szwach podczas Dnia Otwartego połączonego z obchodami Pi Day. Studenci i naukowcy zachęcali uczniów do przełamywania uprzedzeń wobec matematyki. Studentka III roku Maja Urmańska nie kryła swojego przekonania: „Nie ma co się bać matematyki, ona jest w miarę łatwa do zrozumienia, pod warunkiem, że się chce, ale jeśli już od początku zakładasz, że to ciężki przedmiot, zbyt skomplikowany i nie dla ciebie, to możesz rzeczywiście ponieść porażkę na tym polu. Matematyka jest obecna w naszym życiu, czy tego chcemy, czy nie, dlatego zrozumienie reguł, które nią rządzą, bardzo pomaga na co dzień”
Dr Marta Frankowska, koordynatorka wydarzenia na UG, wyjaśniła genezę corocznych obchodów: „Wszystko zaczęło się 10 lat temu, kiedy z inicjatywy profesora Andrzeja Szczepańskiego, ówczesnego dyrektora Instytutu, 2015 rok ogłoszono w województwie pomorskim Rokiem Matematyki. Od tego czasu systematycznie co roku organizujemy takie cykliczne popularnonaukowe imprezy, na których oferujemy uczniom różnego rodzaju zajęcia w formie wykładów lub warsztatów związanych z popularyzacją nauki, a dokładniej matematyki, fizyki i informatyki”
Wyjątkowo barwnie było w Białymstoku. Wydział Informatyki Politechniki Białostockiej zorganizował 13 marca tzw. π-knik Matematyczny – kolorowe wydarzenie dla uczniów, studentów i naukowców. Na stoiskach kół naukowych uczestnicy rozwiązywali logiczne łamigłówki, m.in. zadanie polegające na wyjechaniu samochodem z zatłoczonego garażu. Studentka czwartego semestru matematyki stosowanej Róża Jaroszewicz tłumaczyła: „Tu chodzi o uruchomienie myślenia matematycznego, strukturalnego. Szukamy najbardziej optymalnej ścieżki, analizujemy rozwiązania w przód i wstecz, budujemy drzewa możliwości. To trening abstrakcyjnego myślenia, który dla nas, matematyków, jest kluczowy w rozwiązywaniu skomplikowanych problemów inżynierskich”
Podczas wykładów w Politechnice Białostockiej dr hab. Ewa Girejko, prof. PB zaprezentowała temat fraktali: „Świat, który nas otacza jest o wiele bardziej skomplikowany niż proste figury geometryczne. Fraktale pozwalają nam opisać obiekty tak złożone jak chmury, błyskawice, czy… kalafiory. One w zdumiewający sposób imitują rzeczywistość. Można powiedzieć, że matematycy, szukając odpowiedzi w równaniach, odkrywają to, co ukryte, czyli reguły rządzące naturą” (Politechnika Białostocka, 2026).
Liczba, która inspiruje kulturę
π to nie tylko obiekt naukowych dociekań. Wiersz Wisławy Szymborskiej pod tytułem „Liczba Pi” dowodzi, że stała matematyczna może być źródłem poetyckiej refleksji. Liczba ta pojawia się także w tytule debiutanckiego filmu Darrena Aronofsky’ego o genialnym matematyku oraz – w postaci bezpośredniego bohatera – w filmie „Człowiek, który poznał nieskończoność” z 2015 roku, poświęconym Srinivasie Ramanujanowi. Jak przypomina Uniwersytet Gdański, wzory na π opracowane przez Ramanujana stały się fundamentem algorytmów używanych przez współczesne superkomputery.
Rekordziści ludzkich możliwości pamięciowych rywalizują z kolei w recytowaniu kolejnych cyfr π. W 2015 roku Suresh Kumar Sharma przez 17 godzin i 14 minut wymieniał z pamięci 70 030 cyfr liczby pi, trafiając tym samym do Księgi Rekordów Guinessa. Towarzystwo Przyjaciół Liczby Pi przyjmuje zaś do swojego grona tych, którzy opanowali co najmniej 100 cyfr po przecinku.
Matematyka – fundament nowoczesności
Jak podkreśla Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego, Dzień Liczby π to okazja do promowania matematyki jako „królowej nauk” oraz podkreślenia jej znaczenia dla nowoczesnej gospodarki i społeczeństwa opartego na wiedzy. Absolwenci kierunków matematycznych trafiają do sektora nowych technologii, informatyki, finansów i analityki danych, a ich kompetencje są fundamentem innowacyjnej gospodarki.
Emerytowany prof. Antoni Augustynowicz z Uniwersytetu Gdańskiego ujął to zwięźle: „Gdyby nie matematyka i nauka, to nadal siedzielibyśmy w jaskiniach i rozpalalibyśmy ogień, a tak latamy na księżyc i za chwilę zapewne polecimy na inne planety” (Uniwersytet Gdański, 2026).
14 marca co roku przypomina, że jedno z największych odkryć w historii nauki zaczęło się od obserwacji koła i stosunku jego obwodu do średnicy – i że ten ułamek, choć nieskończony i niepowtarzalny, wciąż kryje w sobie pytania, na które nauka szuka odpowiedzi.
Źródła
- Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego – Międzynarodowy Dzień Liczby Pi – święto nauk ścisłych (14.03.2026)
- Politechnika Białostocka – Dzień Liczby Pi w Politechnice Białostockiej. Kolorowy π-knik i pełne sale wykładowe (13.03.2026)
- Uniwersytet Gdański – „Początek prawdziwej fascynacji”. Dzień Liczby Pi na UG (13.03.2026)
- Akademia Górniczo-Hutnicza – Dzień Liczby Pi w AGH (wydarzenie 13.03.2026)
- UNESCO – International Day of Mathematics
