Każdego roku 20 stycznia na całym świecie obchodzony jest Dzień Miłośników Sera. W 2026 roku data ta przypada na wtorek i stanowi doskonałą okazję do zgłębienia wiedzy o tym niezwykłym produkcie, który od tysięcy lat towarzyszy ludzkości.
Historia i początki produkcji sera
Pochodzenie sera do dziś pozostaje przedmiotem badań naukowców. Część źródeł wskazuje, że najstarszy ser przypominający mozzarellę wyrabiano w Polsce już 7500 lat temu na Kujawach. Z kolei pierwszy dokument opisujący szczegółowo fazy produkcji sera powstał około 300 roku p.n.e. i został stworzony przez Sumerów w starożytnej Mezopotamii.
Według legend ser odkryto przypadkowo. Pasterze przelewając mleko do bukłaków sporządzonych z żołądków owiec zauważyli, że dzieli się ono na skrzep i serwatkę. Pierwsza przemysłowa produkcja sera ruszyła 3 lutego 1815 roku w Szwajcarii. W Polsce intensywne wytwarzanie tego produktu rozpoczęło się pod koniec XIX wieku, a duże zasługi mieli w tym imigranci z Holandii, Niemiec i Szwajcarii, którzy przywieźli swoje receptury.
Bogactwo gatunków
Na świecie istnieje około 4000 gatunków sera, z czego w Polsce wytwarza się około 600 rodzajów. Klasyfikacja serów ze względu na technologię wytwarzania i typ procesu dojrzewania dzieli je na cztery główne grupy:
- Sery podpuszczkowe – masa serowa otrzymywana przez ścinanie mleka podpuszczką. W tej grupie wyróżnia się sery miękkie z porostem pleśniowym (brie, camembert) lub przerostem pleśniowym (roquefort, gorgonzola), sery półtwarde (ser tylżycki, ser limburski) oraz twarde (ementaler, parmezan, radamer, gouda, mozzarella żółta).
- Sery kwasowe – masa serowa otrzymywana przez ścinanie mleka zakwasem. Można wyróżnić sery niedojrzewające (twaróg) i dojrzewające (gomółka).
- Sery kwasowo-podpuszczkowe – stanowiące połączenie dwóch powyższych technologii, na przykład cottage cheese, czyli serek wiejski.
- Sery zwarowe – wyrabiane ze zwaru mieszaniny tłuszczu i białka, na przykład ricotta.
Polska na mapie producentów
Polska należy do grona największych producentów sera na świecie. W 2020 roku krajowe zakłady wyprodukowały łącznie 960 tysięcy ton serów i twarogów, co uplasowało nasz kraj na piątym miejscu w Unii Europejskiej. W strukturze produkcji dominują twarogi z 51-procentowym udziałem oraz sery podpuszczkowe dojrzewające stanowiące 37 procent całości.
Według danych Krajowego Ośrodka Wsparcia Rolnictwa w latach 2004-2020 produkcja serów i twarogów w Polsce wzrosła o 65 procent. W pierwszym półroczu 2025 roku eksport serów i twarogów osiągnął wartość 650 milionów euro, stanowiąc najważniejszą pozycję w eksporcie produktów mleczarskich. Eksport serów dojrzewających wyniósł 78 tysięcy ton o wartości 417 milionów euro, co oznaczało wzrost o 12 procent w skali roku.
Tradycje regionalne
Polska kultura serowa ma bogate tradycje lokalne. Szczególne miejsce zajmuje oscypek – tradycyjny wędzony ser z owczego mleka, który od wieków jest związany z kulturą Podhala. Proces jego produkcji wymaga precyzji i wiedzy przekazywanej przez pokolenia. Mleko owcze jest ścina podpuszczką, następnie masa serowa jest formowana w charakterystyczne kształty przy pomocy drewnianych oscypiorek, solona w solance i wędzona dymem bukowym przez kilka dni.
Oprócz oscypka w regionie podhalańskim wytwarzane są także inne tradycyjne sery: bundz nazywany góralską mozzarellą, bryndza o kremowej konsystencji i intensywnym smaku, gołka oraz redykołka – małe ozdobne serki wytwarzane jako upominek na zakończenie wypasu owiec.
Wartość odżywcza
Ser jest produktem o wysokiej wartości odżywczej. Zawiera dużo białka, wapnia, fosforu i potasu. Twaróg jest niskokaloryczny, co sprawia, że może być wykorzystywany w różnych dietach, także odchudzających. Jednocześnie ser oferuje szeroką paletę smaków i aromatów – od delikatnych i mlecznych po intensywne i pikantne.
Sposób obchodzenia święta
W Dzień Miłośników Sera, 20 stycznia, warto nie tyle skosztować ulubionego gatunku sera, co przede wszystkim poznać nowy rodzaj i wykorzystać go do przygotowania potrawy. Z tak dużej różnorodności każdy może znaleźć coś dla siebie.
Obchody tego dnia mają charakter swobodny i kulinarny. Lokalne serowarnie często organizują specjalne wydarzenia i degustacje swoich wyrobów. Festiwale serowe przyciągają zarówno smakoszy, jak i turystów, przyczyniając się do promocji lokalnych producentów.
Dzień Miłośników Sera to także okazja do refleksji nad jakością jedzenia, lokalnością produktów oraz znaczeniem tradycyjnych metod wytwarzania. To święto, które wykracza poza prostą przyjemność jedzenia i stanowi okazję do docenienia wielowiekowej historii sera oraz jego kulturowego znaczenia.
Źródła: B2BData.pl Agencja Informacyjna
