4 stycznia obchodzimy Światowy Dzień Braille’a – święto ustanowione przez Organizację Narodów Zjednoczonych w rocznicę urodzin Louisa Braille’a, twórcy alfabetu punktowego dla osób niewidomych. To okazja, by przypomnieć o znaczeniu dostępności informacji oraz roli pisma, które od dwóch stuleci otwiera drogę do edukacji, kultury i samodzielności milionom ludzi z dysfunkcją wzroku.
Kim był Louis Braille?
Louis Braille urodził się 4 stycznia 1809 roku we francuskiej miejscowości Coupvray. Wzrok stracił w dzieciństwie na skutek wypadku w warsztacie rodziców. Jako dziesięciolatek otrzymał stypendium w paryskiej szkole dla niewidomych, gdzie poznał emerytowanego kapitana armii francuskiej Charlesa Barbiera de la Serre. To właśnie wojskowy system korespondencji, umożliwiający odczytywanie rozkazów bez użycia światła, stał się inspiracją dla młodego Francuza. W wieku niespełna 16 lat stworzył własny system pisma punktowego, który zrewolucjonizował życie osób niewidomych.
Podstawą alfabetu Braille’a jest sześciopunkt ułożony w kształt prostokąta. Dzięki różnej konfiguracji liczby punktów w sześciopunkcie można uzyskać 63 znaki. System ten jest uniwersalny i używany we wszystkich językach świata. Polską adaptację alfabetu opracowała hrabianka i zakonnica Matka Elżbieta Róża Czacka, która w 1921 roku założyła w podwarszawskich Laskach pierwszy w kraju ośrodek dla niewidomych.
Alfabet, który daje niezależność
Według danych Światowej Organizacji Zdrowia około 36 milionów ludzi na świecie jest niewidomych, a ponad 250 milionów cierpi z powodu różnego stopnia zaburzeń wzroku. W Polsce, jak wynika z danych Głównego Urzędu Statycznego, z dysfunkcją wzroku żyje ponad 1,8 miliona osób, w tym około 100 tysięcy osób całkowicie niewidomych.
Alfabet Braille’a umożliwia osobom z niepełnosprawnością wzroku samodzielne czytanie książek, czasopism i dokumentów. Istnieją także uzupełniające systemy zapisu brajlowskiego – notacje matematyczna, muzyczna, chemiczna czy fizyczna, dzięki którym osoby niewidome mogą zdobywać wiedzę w różnych dziedzinach nauki i sztuki.
Biuro Pełnomocnika Rządu do Spraw Osób Niepełnosprawnych w swoim komunikacie z 4 stycznia 2026 roku podkreśla, że alfabet Braille’a to coś więcej niż umiejętność czytania i pisania. „To realny dostęp do wiedzy, możliwość nauki języków obcych, sprawnego korzystania z internetu oraz większa samodzielność w codziennym życiu” – czytamy w materiałach rządowych. Znajomość pisma Braille’a można nabyć w każdym wieku – dzieci i młodzież uczą się go w ośrodkach szkolno-wychowawczych dla niewidomych i słabowidzących, dorośli zaś mogą skorzystać z zajęć organizowanych przez Polski Związek Niewidomych.
Nowoczesne technologie i pismo Braille’a
Współczesne rozwiązania technologiczne znacząco rozszerzyły możliwości korzystania z pisma punktowego. Monitory, notatniki i linijki brajlowskie – specjalne urządzenia z klawiaturą brajlowską – umożliwiają osobom niewidomym pracę z komputerem oraz korzystanie z internetu. W ten sposób osoby z dysfunkcją wzroku mogą uzyskać dostęp do najnowszych informacji, uczestniczyć w komunikacji społecznej i rozwijać swoje zainteresowania zawodowe.
Alfabet Braille’a jest coraz częściej obecny w przestrzeni publicznej. Znajduje się na przyciskach wind, poręczach, planach tyflograficznych obiektów użyteczności publicznej oraz na opakowaniach leków. W Krakowie, jak informuje oficjalny portal miejski, dzięki zrealizowanemu projektowi Droga Królewska dla Niepełnosprawnego Turysty w ścisłym centrum miasta znajduje się dwanaście makiet dotykowych z opisami w brajlu, także w wersji angielskiej.
Główna Biblioteka Pracy i Zabezpieczenia Społecznego w Warszawie od ponad sześciu dekad prowadzi Dział Zbiorów dla Niewidomych, który gromadzi, opracowuje i udostępnia literaturę w alfabecie Braille’a, w formatach cyfrowych, dźwiękowych oraz drukiem powiększonym. W zbiorach znajdują się także książki mówione w standardzie DAISY, zbiory tyflologiczne oraz filmy z audiodeskrypcją.
Wyzwania przed osobami z dysfunkcją wzroku
Mimo postępu w zakresie dostępności, osoby niewidome i słabowidzące nadal napotykają na liczne bariery. Jednym z głównych problemów jest orientacja przestrzenna i mobilność. Samodzielne poruszanie się w nieznanym otoczeniu czy korzystanie z różnych środków transportu wymaga szczególnej koncentracji i zapamiętywania wielu punktów orientacyjnych.
W życiu codziennym osobom niewidomym pomaga pismo Braille’a, które umożliwia sporządzanie własnych notatek, zapisywanie numerów telefonów czy odczytywanie nazw leków na opakowaniach. Niestety – jak podkreśla Polski Związek Niewidomych – oznaczenia brajlowskie wciąż rzadko znajdują się na produktach w sklepach, co uniemożliwia osobom niewidomym samodzielne robienie zakupów.
Cel Światowego Dnia Braille’a
Światowy Dzień Braille’a został ustanowiony w 2019 roku z inicjatywy Organizacji Narodów Zjednoczonych. Jego celem jest podniesienie świadomości społeczeństwa o wartości alfabetu Braille’a dla osób niewidomych i słabowidzących. Dzięki niemu osoby z niepełnosprawnością wzroku mogą korzystać z różnych sfer aktywności na zasadzie równości z innymi osobami.
Obchody Dnia Braille’a są dobrą okazją, by zwrócić uwagę na znaczenie dostępności informacji oraz potrzebę projektowania przestrzeni, usług i technologii w sposób uwzględniający potrzeby osób z niepełnosprawnością wzroku. Jak przypomina Biuro Pełnomocnika Rządu do Spraw Osób Niepełnosprawnych: „Dostępność to nie dodatek – to warunek równego uczestnictwa w życiu społecznym”.
Źródła: B2BData.pl Agencja Informacyjna
