15 grudnia obchodzimy Dzień Zamenhofa, święto upamiętniające urodziny polskiego lekarza i językoznawcy, który stworzył język esperanto. W 2025 roku mija 165 lat od narodzin Ludwika Zamenhofa, a jego idea uniwersalnego języka wciąż żyje na całym świecie.
Białostocki wizjoner
Ludwik Łazarz Zamenhof przyszedł na świat 15 grudnia 1859 roku w Białymstoku, wówczas wchodzącym w skład Imperium Rosyjskiego. Urodził się w rodzinie żydowskiej przy ulicy Zielonej 6. Jego rodzicami byli Markus i Rozalia z domu Sofer. Młody Ludwik dorastał w wielokulturowym środowisku, gdzie na co dzień spotykali się Polacy, Żydzi, Rosjanie, Białorusini i Niemcy.
Środowisko, w którym dorastał Zamenhof, odegrało kluczową rolę w ukształtowaniu jego życiowej misji. Jak przyznawał po latach: „To miejsce mego urodzenia i lat dziecinnych, Białystok, nadał kierunek wszystkim moim przyszłym usiłowaniom”. Obserwując konflikty między różnymi grupami narodowościowymi, już jako dziesięciolatek napisał dramat „Wieża Babel, czyli tragedia białostocka w pięciu aktach”. Uznał, że główną przyczyną nieporozumień między ludźmi jest bariera językowa.
Droga do stworzenia esperanto
W 1873 roku rodzina Zamenhofów przeprowadziła się do Warszawy, gdzie Ludwik kontynuował naukę w II Gimnazjum. Już w tym czasie pracował nad koncepcją uniwersalnego języka. W latach 1879-1881 studiował medycynę w Moskwie, a po powrocie do Warszawy ukończył studia w 1885 roku. Rok później zrobił specjalizację z okulistyki w Wiedniu.
26 lipca 1887 roku Zamenhof opublikował pod pseudonimem „Doktor Esperanto” (co w tłumaczeniu oznacza „doktor mający nadzieję”) broszurę zatytułowaną „Język międzynarodowy. Przedmowa i podręcznik kompletny”. Przedstawił w niej podstawy nowego języka, który później przyjął nazwę esperanto. Język ten miał być neutralny, łatwy do nauczenia i dostępny dla wszystkich narodów.
Esperanto opiera się głównie na językach europejskich, szczególnie romańskich i słowiańskich. Posiada prostą gramatykę składającą się z zaledwie 16 reguł, bez wyjątków. Alfabet esperanto składa się z 28 liter. Zamenhof zrzekł się praw autorskich do języka, oddając go na użytek całej ludzkości.
Esperanto dziś
Szacuje się, że obecnie esperanto posługuje się od 100 tysięcy do 2 milionów osób na całym świecie. Najwięcej esperantystów mieszka w Europie, Azji Wschodniej i Ameryce Południowej. Istnieje też około 2 tysięcy osób, dla których esperanto jest językiem ojczystym – są to dzieci wychowane w rodzinach esperanckich.
Pierwszy Światowy Kongres Esperanto odbył się w 1905 roku w Boulogne-sur-Mer we Francji. Od tego czasu kongresy odbywają się regularnie co roku w różnych krajach świata. W 1987 roku największy w historii kongres zgromadził w Warszawie 5946 uczestników z prawie 60 krajów, świętując setną rocznicę powstania esperanto. W 2009 roku, z okazji 150. rocznicy urodzin Zamenhofa, 94. Światowy Kongres Esperanto odbył się w Białymstoku.
Białostockie obchody
W Białymstoku pamięć o Ludwiku Zamenhofie jest szczególnie kultywowana. Od 2009 roku działa Centrum im. Ludwika Zamenhofa, które jest częścią Białostockiego Ośrodka Kultury. W centrum funkcjonuje biblioteka esperancka „Esperanto-Libraro” (jako filia Książnicy Podlaskiej), licząca ponad 3 tysiące książek i czasopism.
Coroczne Białostockie Dni Zamenhofa organizowane są w okolicach 15 grudnia. W 2024 roku odbyła się już 25. edycja tego wydarzenia. Jak powiedział prezes Białostockiego Towarzystwa Esperantystów Przemysław Wierzbowski: „Dni Zamenhofa przez lata zmieniały się, ale najważniejsze jest, że jest wydarzenie, które z jednej strony pokazuje w mieście, że esperanto istnieje, że spotykają się tutaj ludzie, którzy go używają, a z drugiej strony – to ważne święto dla esperantystów”.
W programie Dni Zamenhofa znajdują się koncerty, wystawy, wykłady w języku esperanto, warsztaty oraz uroczyste złożenie kwiatów przy pomniku Ludwika Łazarza Zamenhofa. Tego typu wydarzenia odbywają się również w innych miastach Polski i świata.
Spuścizna Zamenhofa
Ludwik Zamenhof zmarł 14 kwietnia 1917 roku w Warszawie. Pochowany został na cmentarzu żydowskim przy ulicy Okopowej. Był ośmiokrotnie nominowany do Pokojowej Nagrody Nobla (w latach 1907, 1909, 1910, 1913, 1914, 1915, 1916 i 1917).
W 2000 roku czytelnicy „Gazety Wyborczej” wybrali go Białostoczaninem XX wieku, a czytelnicy „Gazety Współczesnej” Podlasianinem XX wieku. Na całym świecie istnieje ponad tysiąc obiektów nazwanych imieniem Zamenhofa lub esperanto – w tym ulice, place, szkoły i planetoidy. W 2017 roku UNESCO objęło swoim patronatem obchody setnej rocznicy śmierci Ludwika Zamenhofa.
Dom rodzinny Zamenhofa w Białymstoku, pomnik oraz Centrum im. Ludwika Zamenhofa zostały włączone do Szlaku Dziedzictwa Żydowskiego w Białymstoku. W 1979 roku wyemitowano polską monetę kolekcjonerską o nominale 100 złotych z wizerunkiem Zamenhofa.
Idea, która przetrwała
Choć esperanto nie stało się uniwersalnym językiem międzynarodowym, o którym marzył jego twórca, idea Zamenhofa przetrwała. Esperanto nadal rozwija się jako język międzynarodowej komunikacji, posiadając bogatą literaturę oryginalną oraz liczne tłumaczenia dzieł światowej literatury.
Światowa Organizacja Esperanto (Universala Esperanto-Asocio), założona w 1908 roku, skupia esperantystów z całego świata. Esperanto obecne jest również w internecie – dostępne jest na platformach takich jak Wikipedia, Google Translate czy Duolingo.
Dzień Zamenhofa, obchodzony 15 grudnia, przypomina o wizji polskiego lekarza, który wierzył, że wspólny język może przyczynić się do porozumienia między narodami i budowania pokoju na świecie. Jego hasło było jasne: język powinien łączyć, a nie dzielić ludzi.
Źródła: B2BData.pl Agencja Informacyjna
