1 stycznia 2026 roku do zasobów dostępnych dla wszystkich dołączyły dzieła wybitnych twórców zmarłych w 1955 roku. Wśród nich znajdują się prace Alberta Einsteina, powieści Thomasa Manna oraz utwory setek innych artystów i naukowców.
Dzień Domeny Publicznej obchodzony jest corocznie 1 stycznia i stanowi moment, w którym kolejne dzieła kultury i nauki stają się powszechnie dostępne. Data ta nie jest przypadkowa – autorskie prawa majątkowe do utworów wygasają właśnie z końcem roku kalendarzowego, siedemdziesiąt lat po śmierci twórcy.
Czym jest domena publiczna
Domena publiczna to zbiór utworów, które nie podlegają już ochronie wynikającej z autorskich praw majątkowych. W praktyce oznacza to, że każdy może swobodnie korzystać z tych dzieł, kopiować je, rozpowszechniać, tworzyć na ich podstawie nowe utwory, a także wykorzystywać je komercyjnie – wszystko to bez konieczności uzyskiwania zgody i bez ponoszenia jakichkolwiek opłat.
W Polsce i większości krajów Unii Europejskiej obowiązuje zasada siedemdziesięciu lat od śmierci twórcy. Różni się to od prawa amerykańskiego, gdzie ochrona autorska trwa zazwyczaj dziewięćdziesiąt pięć lat od publikacji dzieła.
Wielcy twórcy w europejskiej domenie publicznej
Do najważniejszych postaci, których dzieła przeszły do domeny publicznej w 2026 roku, należy niemiecki pisarz Thomas Mann, laureat Nagrody Nobla w dziedzinie literatury. Zmarł 12 sierpnia 1955 roku w Zurychu. Jego dorobek obejmuje takie arcydzieła jak powieści „Buddenbrookowie” oraz „Doktor Faustus”.
Albert Einstein, jeden z najwybitniejszych fizyków w historii, zmarł 18 kwietnia 1955 roku. Jego publikacje naukowe, w tym prace dotyczące teorii względności, stają się teraz ogólnodostępne w krajach europejskich.
W domenie publicznej znalazły się również dzieła hiszpańskiego filozofa José Ortegi y Gasseta, odkrywcy penicyliny Alexandra Fleminga, matematyka Hermanna Weyla oraz ekonomisty Herberta Stanleya Jevonsa. W świecie muzyki do domeny publicznej trafiły utwory kompozytorów takich jak Arthur Honegger, Francesco Balilla Pratella czy Isaak Dunayevsky.
Różnice między systemami prawnymi
Warto podkreślić, że status prawny dzieł różni się w zależności od kraju. W Stanach Zjednoczonych 1 stycznia 2026 roku do domeny publicznej weszły publikacje z 1930 roku, co obejmuje między innymi powieść „Kiedy umieram” Williama Faulknera, „Morderstwo na plebanii” Agathy Christie oraz pierwsze epizody z postaciami Pluto i Betty Boop. Jednocześnie, na mocy Music Modernization Act, uwolnione zostały nagrania dźwiękowe sprzed stu lat, czyli z 1925 roku.
Oznacza to, że niektóre dzieła wolne w USA mogą być wciąż chronione w Europie. Z drugiej strony, dzieła autorów zmarłych w 1955 roku są już w domenie publicznej w Europie, niezależnie od daty publikacji ich konkretnych utworów.
Historia obchodów w Polsce
W Polsce Dzień Domeny Publicznej został zorganizowany po raz pierwszy w 2007 roku przez Fundację Nowoczesna Polska, która prowadzi bibliotekę internetową Wolne Lektury. Od 2008 roku wydarzenie jest organizowane przez Koalicję Otwartej Edukacji, która upowszechnia otwarte zasoby edukacyjne.
Praktyczne znaczenie domeny publicznej
Przejście utworów do domeny publicznej ma ogromne znaczenie dla rozwoju kultury i edukacji. Pozwala instytucjom zajmującym się ochroną i rozpowszechnianiem dziedzictwa kulturowego udostępniać zdigitalizowane zbiory bez obaw o naruszenie prawa autorskiego.
Dzieła znajdujące się w domenie publicznej można znaleźć w cyfrowych repozytoriach, takich jak Polona – polska biblioteka cyfrowa, Europeana – europejski portal zbiorów kulturowych, czy Wolne Lektury. To doskonałe źródła materiałów do edukacji, pracy twórczej oraz projektów komercyjnych.
Należy jednak pamiętać, że choć autorskie prawa majątkowe wygasły, autorskie prawa osobiste – jak obowiązek wskazania autora dzieła – pozostają nienaruszalne i obowiązują bez ograniczenia w czasie.
Uwaga na tłumaczenia
Istotna kwestia dotyczy utworów zależnych. Do domeny publicznej trafiają oryginalne wersje dzieł twórców zmarłych w 1955 roku. Tłumaczenia czy opracowania tych utworów są wciąż chronione jako samodzielne przedmioty prawa autorskiego i trafią do domeny publicznej dopiero po upływie siedemdziesięciu lat od śmierci ich twórców.
Źródła: B2BData.pl Agencja Informacyjna
