Co roku 19 lutego Polska zatrzymuje się, by oddać hołd nauce i ludziom, którzy ją tworzą. W tym roku obchody Dnia Nauki Polskiej zbiegają się z 553. rocznicą urodzin Mikołaja Kopernika – uczonego, który na zawsze zmienił sposób, w jaki ludzkość postrzega swoje miejsce we wszechświecie.
Skąd pochodzi to święto?
Dzień Nauki Polskiej jest państwowym świętem ustanowionym ustawą Sejmu z dnia 9 stycznia 2020 roku, podpisaną przez Prezydenta Andrzeja Dudę w dniu 3 lutego 2020 roku. Ustawa ukazała się w Dzienniku Ustaw pod pozycją 181. Jak wskazano w uzasadnieniu tej ustawy, jej uchwalenie „stanie się wyrazem najwyższego uznania dla dokonań rodzimych naukowców w ponad 1000-letniej historii naszego narodu i państwa”. Jednocześnie ustawodawca podkreślił, że przez stulecia nauka stanowiła kluczowy impuls do rozwoju intelektualnego, społecznego i gospodarczego.
Święto nie jest dniem wolnym od pracy. Jego celem jest nie tyle odpoczynek, co refleksja – nad dorobkiem polskiej myśli naukowej, nad rolą badań w codziennym życiu społeczeństwa oraz nad zobowiązaniem, jakie wobec nauki ma każde pokolenie.
Datę 19 lutego wybrano ze względu na urodziny Mikołaja Kopernika – astronoma, matematyka, lekarza, prawnika i ekonomisty, który urodził się w Toruniu właśnie tego dnia w 1473 roku. Jak ujmuje to Szkoła Główna Mikołaja Kopernika w komunikacie z okazji tegorocznych obchodów: „Wstrzymał Słońce, ruszył Ziemię” – te słynne słowa najlepiej oddają skalę przełomu, jakiego dokonał.
Kim był Kopernik?
Mikołaj Kopernik studiował na Akademii Krakowskiej, a następnie we włoskich uczelniach w Bolonii i Padwie, gdzie kształcił się w zakresie prawa kanonicznego i medycyny. Doktorat uzyskał w Ferrarze. Większość obserwacji astronomicznych prowadził we Fromborku. Tam powstało jego fundamentalne dzieło – De revolutionibus orbium coelestium, w którym przedstawił teorię heliocentryczną, wywołując tym samym rewolucję intelektualną zwaną przewrotem kopernikańskim.
Był człowiekiem renesansu w pełnym tego słowa znaczeniu – łączył dociekliwość naukową z praktyką medyczną, działalnością administracyjną i refleksją ekonomiczną. Jak odnotowuje Uniwersytet Jana Długosza w Częstochowie w komunikacie z okazji obchodów 19 lutego 2026 roku, „jego niezłomna determinacja, odwaga w stawianiu pytań oraz pasja do nauki są ponadczasową inspiracją dla kolejnych pokoleń badaczy”.
Polska nauka – dziedzictwo, które zobowiązuje
Kopernik jest symbolem, ale polska nauka to znacznie więcej niż jeden, choćby najwybitniejszy, uczony. Historia polskich badaczy rozciąga się na przestrzeni stuleci i niemal wszystkich dyscyplin.
Wśród najczęściej przywoływanych postaci wyróżniają się:
- Maria Skłodowska-Curie – jedyna w historii kobieta, która dwukrotnie otrzymała Nagrodę Nobla, współautorka nauki o promieniotwórczości i odkrywczyni polonu oraz radu;
- Ignacy Łukasiewicz – farmaceuta, wynalazca lampy naftowej i pionier przemysłu naftowego w Europie;
- Rudolf Weigl – biolog, wynalazca pierwszej na świecie skutecznej szczepionki przeciw tyfusowi plamistemu;
- Jan Heweliusz – wybitny astronom i konstruktor instrumentów astronomicznych;
- Jan Czochralski – wynalazca metody otrzymywania monokryształów krzemu, kluczowej dla współczesnego przemysłu elektronicznego;
- Kazimierz Funk – biochemik, który jako pierwszy wyizolował witaminę B1 i wprowadził samo pojęcie „witaminy”; oraz
- Stefan Banach – jeden z najwybitniejszych matematyków XX wieku, współtwórca analizy funkcjonalnej.
Jak wskazuje Generator Nauki w Jaśle w materiale z okazji tegorocznego święta, polscy badacze przyczynili się do odkryć, które wpłynęły na medycynę, technologię, astronomię oraz wiele innych dziedzin. Ich wyniki prac „znalazły zastosowanie w elektronice, medycynie czy przemyśle kosmicznym i wpłynęły na komfort i bezpieczeństwo codziennego funkcjonowania”.
Nauka dziś – nie tylko akademicka przestrzeń
Dzień Nauki Polskiej to również okazja, by przypomnieć, że nauka nie istnieje wyłącznie w murach uczelni. Sztuczna inteligencja, nowoczesne metody leczenia chorób nowotworowych, zaawansowane materiały w przemyśle, czy intensywny rozwój energetyki odnawialnej – to wszystko efekty wieloletnich badań prowadzonych przez setki zespołów naukowych. Polskie ośrodki badawcze aktywnie uczestniczą w europejskich i światowych projektach z zakresu biotechnologii, nanotechnologii oraz informatyki.
Instytucje i uczelnie w całej Polsce – od dużych metropolii po mniejsze ośrodki akademickie – organizują z tej okazji wykłady otwarte, warsztaty, pokazy eksperymentów i spotkania z naukowcami. Przykładem jest Generator Nauki w Jaśle, który 19 lutego 2026 roku zaproponował m.in. warsztaty w „Laboratorium Małego Naukowca”, zajęcia z programowania z klockami LEGO oraz obserwacje mikroskopowe, skierowane do uczniów szkół podstawowych i ponadpodstawowych.
Święto, które łączy przeszłość z przyszłością
Dzień Nauki Polskiej jest jednocześnie spojrzeniem wstecz i zobowiązaniem wobec przyszłości. Jak podkreśla Szkoła Główna Mikołaja Kopernika, patron tej uczelni „przypomina, że odwaga w myśleniu, interdyscyplinarność i wierność prawdzie są fundamentem rozwoju nauki”. To postawa, która nie straciła na aktualności – i być może nigdy nie straci.
Dla polskiego środowiska naukowego jest to też okazja do docenienia pracy badaczy, którzy często działają w trudnych warunkach finansowych i organizacyjnych. Sejm w 2020 roku wyraził przekonanie, że coroczne obchody będą „inspiracją do podejmowania przedsięwzięć naukowych oraz wzmacniania zainteresowania nauką i jej popularyzowania w społeczeństwie”.
Niezależnie od tego, czy ktoś zawodowo zajmuje się nauką, czy tylko korzysta z jej owoców – 19 lutego warto zatrzymać się i przypomnieć sobie, że za każdym wynalazkiem, każdą terapią, każdym algorytmem stoi ludzka ciekawość i długoletnia, często niedostrzegana praca badaczy.
Źródła: B2BData.pl Agencja Informacyjna
