11 lutego obchodzimy Międzynarodowy Dzień Kobiet i Dziewcząt w Nauce. To święto ustanowione przez ONZ w 2015 roku przypomina, jak wielki wkład wnoszą kobiety w rozwój nauki oraz jak istotne jest zapewnienie im równych szans w karierze naukowej. Mimo postępów, nierówności wciąż istnieją – zarówno w dostępie do grantów, jak i na najwyższych szczeblach kariery akademickiej.
Hasło przewodnie 2026 roku
Tegoroczne obchody odbywają się pod hasłem „From Vision to Impact: Redefining STEM by Closing the Gender Gap” (Od wizji do wpływu: redefiniowanie STEM poprzez zniwelowanie różnic płciowych). Główne wydarzenie ma miejsce 11 lutego w siedzibie UNESCO w Paryżu, organizowane we współpracy z Femmes@Numérique. Jak podaje UNESCO, w centrum uwagi znajdą się nowe i rozwijające się technologie oraz ich wpływ na równość płci.
Sytuacja kobiet w nauce – dane
Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego zwraca uwagę, że kobiety stanowią około 30 procent naukowców na świecie, a w obszarze sztucznej inteligencji jedynie około 22 procent. W Polsce kobiety to 58 procent osób studiujących, jednak ich udział maleje na kolejnych etapach kariery akademickiej. Z danych Ośrodka Przetwarzania Informacji – Państwowego Instytutu Badawczego wynika, że wśród osób posiadających stopień doktora habilitowanego kobiety stanowią około jednej trzeciej.
Na uczelniach technicznych sytuacja wygląda jeszcze bardziej nierównomiernie. Według raportu „Kobiety na politechnikach 2025”, przygotowanego przez Ośrodek Przetwarzania Informacji – Państwowy Instytut Badawczy w partnerstwie z Fundacją Edukacyjną Perspektywy, kobiety stanowią 33 procent studentów uczelni technicznych. Wzrost liczby studentek kierunków technicznych od roku 2019 jest niewielki, chociaż autorzy raportu zwrócili uwagę na zwiększenie liczby studentek na kierunkach informatycznych.
Bariery w rozwoju kariery naukowej
Raport „Efekt nagrody: widoczność lekarstwem na znikanie”, przygotowany na zlecenie programu L’Oréal-UNESCO Dla Kobiet i Nauki, wskazuje na istotne różnice między kobietami a mężczyznami w sposobie prezentacji własnych osiągnięć. Kobiety rzadziej niż mężczyźni cytują własne publikacje – aż o 37 procent mniej, używają o 12 procent mniej pozytywnych określeń w opisach swoich badań i rzadziej dzielą się swoimi pracami w mediach społecznościowych.
Badania Narodowego Centrum Nauki z 2022 roku pokazują, że brak wiary w powodzenie aplikacji grantowych deklaruje 59 procent badaczek, w porównaniu do 37 procent badaczy. Kobiety rzadziej decydują się na objęcie roli kierownika projektów, głównie ze względu na niższą samoocenę i większe obciążenie obowiązkami rodzinnymi.
Z raportu wynika także, że choć kobiety stanowią ponad połowę osób ze stopniem doktora, w gronie profesorów jest ich jedynie 28 procent, a w obszarze STEM – niespełna 20 procent.
Polskie inicjatywy wspierające kobiety w nauce
Minister nauki Marcin Kulasek podkreśla: „Dziękujemy wszystkim naukowczyniom, doktorantkom i studentkom, które swoją pasją, odwagą oraz wiedzą zmieniają świat. Jednocześnie w Ministerstwie Nauki i Szkolnictwa Wyższego wiemy, że droga do nauki nie zawsze jest równa. Dlatego naszym zadaniem jest wspieranie Was na każdym etapie kariery naukowej. Eliminujemy bariery – wspierając równość, różnorodność i potencjał kobiet w nauce – bo bez kobiet nie ma szkół wyższych, innowacji ani rozwoju.”
Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego prowadzi szereg działań wzmacniających pozycję kobiet w systemie nauki i szkolnictwa wyższego. W styczniu 2026 roku przedstawiono założenia pakietu antydyskryminacyjnego, obejmujące między innymi wpisanie Rzeczników Praw Studenta i Doktoranta do ustawy, obowiązek tworzenia planów równości oraz dążenie do co najmniej 30-procentowej reprezentacji każdej płci w organach opiniodawczo-doradczych ministra, senatach uczelni oraz radach uczelni i instytucji naukowych.
W 2025 roku działała Rada do spraw Kobiet w Szkolnictwie Wyższym i Nauce, którą tworzyło ponad 20 wybitnych naukowczyń przygotowujących rekomendacje w zakresie polityk równościowych. Ministerstwo było również partnerem największej w Europie Środkowo-Wschodniej konferencji poświęconej kobietom w sektorze technologicznym – Women in Tech Summit 2025. Wspierany jest także polski program L’Oréal-UNESCO For Women in Science, który od 2000 roku nagrodził ponad 100 utalentowanych badaczek.
W 2026 roku planowane jest powołanie Zespołu Doradczego do spraw monitorowania systemu nauki i szkolnictwa wyższego w zakresie przeciwdziałania zachowaniom niepożądanym oraz promowania równości płci.
Przykłady kobiecych sukcesów
Historia nauki jest pełna przykładów wybitnych naukowczyń. Maria Skłodowska-Curie, dwukrotna laureatka Nagrody Nobla i pionierka badań nad promieniotwórczością, dała początek medycynie nuklearnej. Współczesne badaczki również realizują projekty o przełomowym znaczeniu.
Profesor Maria Siemionow przeprowadziła w USA pierwszy udany przeszczep twarzy, rozwijając jednocześnie metody regeneracji nerwów. Doktor Marta Karczewicz współtworzyła standardy kompresji wideo, bez których nie byłby możliwy nowoczesny streaming. Katalin Karikó, laureatka Nagrody Nobla z 2023 roku, umożliwiła rozwój szczepionek mRNA przeciw COVID-19.
Historia święta
Międzynarodowy Dzień Kobiet i Dziewcząt w Nauce został ustanowiony rezolucją A/RES/70/212 Zgromadzenia Ogólnego Organizacji Narodów Zjednoczonych 22 grudnia 2015 roku. Jego celem jest wzmacnianie udziału kobiet w nauce, technologii, inżynierii i matematyce. Inicjatywę wspierają między innymi UNESCO i UN Women.
Jak podaje UNESCO, kobiety stanowią obecnie około 31,1 procent naukowców na świecie, podczas gdy dziesięć lat temu wskaźnik ten wynosił 29,4 procent. Rośnie wprawdzie rola kobiet w sektorze akademickim i publicznym, ale w sektorze prywatnym przewagę nadal mają mężczyźni. UNESCO nawołuje do działań na rzecz zmniejszenia tych różnic, między innymi poprzez tworzenie edukacyjnych ścieżek kariery dla kobiet, eliminowanie stereotypów płciowych oraz wspieranie kobiet poprzez mentorstwo i polityki przyjazne rodzinie.
Źródła: B2BData.pl Agencja Informacyjna
